O emocjach rodzica na kolejnych etapach rozwoju dziecka
Macierzyństwo często kojarzymy z pierwszymi miesiącami życia dziecka: karmieniem, noszeniem, nieprzespanymi nocami, połogiem i uczeniem się nowej roli. Dużo mówi się o początku. O tym, jak trudno odnaleźć się po porodzie, jak bardzo zmienia się codzienność i jak wielkiego wsparcia potrzebuje wtedy kobieta.
Ale macierzyństwo nie kończy się po pierwszym roku życia dziecka.
Ono zmienia się razem z dzieckiem.
Kiedy dziecko rośnie, rodzic również przechodzi kolejne etapy. Inne emocje pojawiają się przy niemowlęciu, inne przy dwulatku, inne przy dziecku w wieku przedszkolnym, a jeszcze inne wtedy, gdy dziecko zaczyna coraz wyraźniej oddzielać się od rodzica. Każdy etap rozwoju dziecka może uruchamiać w rodzicu coś nowego: wzruszenie, dumę, lęk, złość, bezradność, tęsknotę, poczucie winy albo zmęczenie.
I to jest normalne.
Na początku dziecko jest całkowicie zależne od dorosłego. Potrzebuje karmienia, noszenia, przewijania, bliskości i stałej obecności. Rodzic często funkcjonuje wtedy w trybie zadaniowym: nakarmić, uśpić, przebrać, uspokoić, sprawdzić, czy wszystko jest dobrze.
Z czasem dziecko zaczyna coraz mocniej pokazywać swoje potrzeby, emocje i granice. Zaczyna mówić „nie”. Chce samo decydować. Chce próbować. Chce robić po swojemu. Czasem krzyczy, protestuje, rzuca się na podłogę, odmawia współpracy albo złości się o rzeczy, które dorosłemu wydają się zupełnie drobne.
Dla dziecka to ważny etap rozwoju. Dla rodzica — często ogromne wyzwanie emocjonalne.
Bo nagle okazuje się, że dziecko nie jest już tylko malutką istotą, którą można wziąć na ręce i ukoić. Staje się osobą z własną wolą. Z własnym temperamentem. Z własnym „chcę” i „nie chcę”.
A rodzic musi nauczyć się być blisko, ale nie kontrolować wszystkiego.
Jednym z trudniejszych momentów w macierzyństwie jest konfrontacja z silnymi emocjami dziecka. Złość, płacz, krzyk, bunt, frustracja — to wszystko może bardzo szybko uruchamiać napięcie również u dorosłego.
Rodzic może wiedzieć, że dziecko dopiero uczy się regulacji emocji. Może rozumieć, że małe dziecko nie robi tego „specjalnie”. Może znać wszystkie mądre zdania o rozwoju mózgu, niedojrzałym układzie nerwowym i potrzebie spokojnego dorosłego.
A mimo to w środku może czuć: „Ja już nie mam siły”.
To nie znaczy, że jest złym rodzicem. To znaczy, że emocje dziecka bardzo często dotykają emocji dorosłego. Dziecko krzyczy — rodzic czuje napięcie. Dziecko odmawia — rodzic czuje bezradność. Dziecko płacze — rodzic czuje winę. Dziecko się złości — rodzic sam zaczyna się złościć.
W relacji z dzieckiem nie wychowujemy tylko dziecka. Bardzo często spotykamy się też z własnymi schematami, historią i przekonaniami.
Z doświadczenia pracy z rodzicami często widzę, że złość dziecka nadal bywa traktowana jak coś złego — jak emocja, którą trzeba szybko zatrzymać, wyciszyć albo „naprawić”. Rodzice często mówią też wprost, że sami krzyczą na dzieci, choć później tego żałują. I to jest bardzo ważny moment: kiedy dziecko nie radzi sobie z emocjami, a dorosły również jest przeciążony, zmęczony albo bezradny, napięcie bardzo łatwo zaczyna narastać.
Złość dziecka spotyka się wtedy ze złością rodzica. Zamiast regulacji pojawia się eskalacja: kłótnia, krzyk, płacz i poczucie winy po obu stronach. Dlatego tak ważne jest, żeby nie patrzeć na złość wyłącznie jak na problem dziecka, ale jak na sygnał, że cała relacja potrzebuje zatrzymania, zrozumienia i wsparcia.
Rodzice czasem zapominają, że dzieci uczą się regulacji emocji nie z samych poleceń, ale przede wszystkim z obserwacji dorosłych. Jeśli dziecko słyszy: „uspokój się”, ale widzi, że dorosły krzyczy, napina się i traci kontrolę, to właśnie tego wzorca się uczy. Nie chodzi o to, żeby rodzic zawsze był idealnie spokojny. Chodzi o to, żeby pokazywać dziecku, co można zrobić z emocją: zatrzymać się, nazwać ją, wziąć oddech, odejść na chwilę, powiedzieć: „jestem zdenerwowana, potrzebuję momentu”.
Kiedy dorosły pokazuje dziecku, jak wracać do równowagi, pomaga mu budować własną umiejętność regulacji. Dziecko nie uczy się spokoju od krzyku. Uczy się go od dorosłego, który też czasem ma trudne emocje, ale potrafi je zauważyć, nazwać i stopniowo wracać do kontaktu.
To jedno z najważniejszych pytań, jakie może zadać sobie rodzic.
Dlaczego tak trudno mi znieść płacz dziecka?
Dlaczego jego odmowa tak bardzo mnie denerwuje?
Dlaczego czuję złość, kiedy ono mnie nie słucha?
Dlaczego jego samodzielność mnie cieszy, ale jednocześnie trochę boli?
Dlaczego mam poczucie winy, kiedy stawiam granicę?
Czasem reakcja rodzica jest większa niż sama sytuacja. Dziecko nie chce założyć butów, a dorosły czuje wybuch w środku. Dziecko mówi „nie”, a rodzic odbiera to jak brak szacunku. Dziecko chce samo decydować, a rodzic czuje, że traci kontrolę.
Warto wtedy zatrzymać się i zobaczyć, co naprawdę zostało poruszone. Czy chodzi tylko o tę jedną sytuację? Czy może o zmęczenie, przeciążenie, poczucie bycia ignorowanym, własne dzieciństwo, lęk przed oceną albo przekonanie, że „dziecko powinno się słuchać”?
To nie jest po to, żeby się obwiniać. To jest po to, żeby lepiej siebie rozumieć.
Współczesne rodzicielstwo dużo mówi o emocjach dziecka. I dobrze. Dzieci potrzebują dorosłych, którzy potrafią nazwać emocje, przyjąć je i pomóc dziecku przez nie przejść.
Ale czasem rodzice zapominają, że przyjęcie emocji dziecka nie oznacza zgody na wszystko.
Można rozumieć złość dziecka i jednocześnie zatrzymać bicie.
Można przyjąć płacz dziecka i nadal nie kupić kolejnej zabawki.
Można wspierać samodzielność dziecka i jednocześnie pilnować zasad.
Można być blisko i stawiać granice.
Granice są potrzebne dziecku, ale są też potrzebne rodzicowi. Rodzic, który nie ma żadnych granic, bardzo szybko zaczyna czuć przeciążenie, irytację i żal. Jeśli dorosły stale przekracza siebie, żeby dziecko nigdy nie przeżyło frustracji, to z czasem w relacji robi się coraz trudniej.
Dziecko nie potrzebuje rodzica, który zawsze wszystko wytrzyma. Potrzebuje rodzica, który jest wystarczająco stabilny, przewidywalny i prawdziwy.
Jednym z najtrudniejszych elementów rodzicielstwa jest stopniowe godzenie się z tym, że dziecko nie będzie zawsze „nasze” w taki sam sposób. Będzie coraz bardziej osobne. Będzie miało własne zdanie, własne relacje, własne wybory, własne tajemnice, własny świat.
Dla rodzica to może być piękne, ale też trudne.
Kiedy dziecko idzie do przedszkola, rodzic może czuć dumę i lęk jednocześnie. Kiedy zaczyna budować relacje z rówieśnikami, rodzic może cieszyć się i martwić. Kiedy dziecko coraz częściej mówi „ja sam”, rodzic może być zachwycony i jednocześnie tęsknić za czasem, kiedy był całym światem dziecka.
To naturalne.
Dojrzewanie dziecka wymaga dojrzewania rodzica. Z czasem coraz mniej chodzi o kontrolowanie, a coraz bardziej o towarzyszenie. Coraz mniej o robienie za dziecko, a coraz bardziej o uczenie go, że może próbować, popełniać błędy i wracać po wsparcie.
Nie mówi się o tym często, ale rodzic może tęsknić za etapem, który już minął. Za małym ciałkiem wtulonym w ramiona. Za pierwszymi słowami. Za czasem, kiedy dziecko potrzebowało go w bardzo konkretny, fizyczny sposób. Za bliskością, która kiedyś była łatwiejsza, bo dziecko samo przychodziło na ręce.
Potem dziecko rośnie. Ucieka do zabawy. Wybiera kolegów. Zamyka drzwi. Mówi „nie teraz”. Chce decydować samo.
I choć to jest zdrowe, może budzić w rodzicu smutek.
To nie znaczy, że rodzic nie cieszy się z rozwoju dziecka. Można być dumnym i tęsknić jednocześnie. Można kochać nowy etap i opłakiwać poprzedni. Rodzicielstwo jest pełne takich mieszanych emocji.
Wielu rodziców ma dziś dużą świadomość. Czytają, słuchają, analizują, uczą się o emocjach, rozwoju i komunikacji. To bardzo wartościowe, ale ma też drugą stronę: presję, żeby zawsze reagować dobrze.
Spokojnie. Świadomie. Bez krzyku. Bez błędu. Bez zniecierpliwienia.
Tylko że rodzic też jest człowiekiem.
Będzie miał gorszy dzień. Będzie zmęczony. Czasem podniesie głos. Czasem zareaguje za szybko. Czasem powie coś, czego później żałuje. Czasem nie będzie miał siły na idealny komunikat.
Najważniejsze nie jest to, czy rodzic nigdy się nie potyka. Najważniejsze jest to, czy potrafi wrócić do relacji.
Powiedzieć: „Przepraszam, krzyknęłam. Byłam zdenerwowana, ale to nie była twoja wina”.
Powiedzieć: „Spróbujmy jeszcze raz”.
Powiedzieć: „Widzę, że było ci trudno. Mi też było trudno”.
Powiedzieć: „Uczę się być twoją mamą na tym etapie”.
Bo rodzicielstwo naprawdę jest ciągłą nauką. Nie uczymy się raz na zawsze, jak być mamą. Uczymy się od nowa przy każdym kolejnym etapie dziecka.
Pomaga zatrzymanie się i sprawdzenie, co dzieje się nie tylko z dzieckiem, ale też ze mną jako dorosłym. Czy jestem zmęczona? Czy jestem przeciążona? Czy mam wsparcie? Czy moje reakcje wynikają z tej sytuacji, czy z nagromadzonego napięcia? Czy mam przestrzeń na odpoczynek, rozmowę i własne życie?
Pomaga też zmiana myślenia: trudne zachowanie dziecka nie zawsze jest atakiem na rodzica. Często jest komunikatem o niedojrzałości, frustracji, potrzebie autonomii, zmęczeniu albo przeciążeniu.
Dziecko nie zawsze potrzebuje natychmiastowej zmiany w swoim zachowaniu. Czasem potrzebuje dorosłego, który wytrzyma emocje razem z nim.
Ale dorosły, żeby wytrzymać emocje dziecka, sam potrzebuje zasobów.
Dlatego dbanie o siebie nie jest dodatkiem do rodzicielstwa. Jest jego częścią.
Macierzyństwo nie jest jedną rolą, której uczymy się raz. To relacja, która zmienia się razem z dzieckiem. Każdy etap przynosi coś pięknego i coś trudnego. Każdy etap czegoś od rodzica wymaga. Czasem cierpliwości. Czasem odpuszczenia kontroli. Czasem postawienia granicy. Czasem przyznania się do własnej bezradności.
Dziecko dojrzewa.
Ale mama też dojrzewa.
I nie musi robić tego idealnie.
Wystarczy, że będzie próbować rozumieć: dziecko, siebie i to, co dzieje się między nimi.
Autor artykułu: Karolina Wielgo, psycholog dziecięcy
Przeczytaj także:
„Jak nie zwariować w macierzyństwie? — o przeciążeniu mamy, samotności i potrzebie realnego wsparcia.„
Skontaktuj się:
